Mini cursus: Zelfreflectie voor beginners

Cursusinhoud

Aantal lessen: 10 lessen
  • Introductie
  • Zelfreflectie oefeningen
    • Les2.1
    • Les2.2
    • Les2.3
    • Les2.4
  • In de praktijk
    • Les3.1
    • Les3.2
    • Les3.3

Wat is zelfreflectie?

Zelfreflectie is tijd voor jezelf nemen. Tijd om te reflecteren, om naar jezelf te kijken en naar de manier waarop je in het leven staat. Het is in onze drukke maatschappij niet vanzelfsprekend om een momentje voor jezelf te hebben. En dat terwijl zelfreflectie belangrijker dan ooit is met onze volle agenda’s en eindeloze to-do-lists. Met zelfreflectie maak je jezelf weer bewust van wie je bent, waar je staat en waar je heen wilt.

Reflecteren is een manier van leren

“We do not learn from experience, we learn from reflecting on experience.” – John Dewey

Iedereen leert op zijn eigen manier. De een denkt bij het woord ‘leren’ meteen aan een stapel boeken, het zogenaamde ‘kennisleren’. Wist je dat er ook andere manieren zijn om iets te leren?

  • Kennisleren: Informatie opnemen en verbanden leggen; de lesmethode die op de meeste scholen wordt gebruikt voor het leren van theoriestof .
  • Vaardigheidsleren: Acties aanleren en verbeteren; het leren in de praktijk, bijvoorbeeld tijdens trainingen en workshops.
  • Houdingsleren: Inzicht krijgen in het eigen gedrag, de omgang met anderen onderzoeken en normen en waarden ontwikkelen.

Zoals je ziet past de omschrijving van het houdingsleren heel goed bij zelfreflectie. Met zelfreflectie leer je namelijk meer over jezelf, je drijfveren en jouw unieke kenmerken. Wat maakt jou bijzonder en waar liggen jouw talenten? Je leert het met zelfreflectie.

Reflecteren is niet hetzelfde als evalueren

Een populair misverstand is dat reflecteren en evalueren hetzelfde zijn. De begrippen lijken op elkaar, maar het is zeker niet hetzelfde.

Evalueren draait vooral om een oordeel en de vraag of iets goed of fout verlopen is. Het is een graadmeter om te kijken of je plan heeft uitgepakt zoals je het had bedacht. Als je bijvoorbeeld een belangrijke presentatie hebt gegeven kun je die daarna met je klasgenoten of collega’s evalueren. Kwam je verhaal over zoals je het voorbereid had? Wat ging goed en wat kan beter?

Tijdens het reflecteren is het juist belangrijk om nog even geen oordeel te vellen, daarom kun je dit beter vóór het evalueren doen. Reflecteren is een objectieve manier om naar jezelf te kijken en om jezelf vragen te stellen waarmee je uiteindelijk verder komt. Als we weer naar het voorbeeld van de presentatie kijken, kijk je tijdens het reflecteren vooral naar de achterliggende gedachte en de achtergrond van een bepaald gevoel of een bepaalde gedachte. Waarom vond je het bijvoorbeeld zo lastig om jezelf voor te stellen aan een nieuwe groep mensen?

Als je jezelf tijd gunt om te reflecteren én evalueren kun je op basis daarvan conclusies trekken en een verbeterplan opstellen voor de volgende keer.

Evalueren – Vragen die je jezelf kunt stellen:

  • Welk oordeel geef je jezelf?
  • Wat zijn de resultaten van je houding en acties?
  • Welke factoren hadden een negatief effect op de situatie?
  • Wat is de conclusie die je hieruit kunt trekken voor de volgende keer?

Reflecteren – Vragen die je jezelf kunt stellen:

  • Wat was de precieze situatie, zo specifiek mogelijk?
  • Wie waren er bij je en welk effect had hun aanwezigheid op jou?
  • Hoe gedroeg jij je in deze situatie? En waarom was dat?
  • Welke motivatie of overtuiging speelde er een rol in deze situatie?
  • Welke onderliggende drijfveren kwamen hierin naar boven?
  • Komt je gedrag overeen met je identiteit en je normen en waarden?